احیای دوباره انرژی هسته‌ای
تا همین چند سال پیش، صنعت هسته‌ای در اروپا در مسیر افولی آرام قرار داشت. طرح‌های طولانی‌مدت برای خروج تدریجی از چرخه‌ی هسته‌ای، کاهش سرمایه‌گذاری‌ها و از رده خارج‌سازی نیروگاه‌ها، در سطح قاره به‌طور گسترده مطرح بود. اما امروز گفت‌وگوها به‌کلی تغییر جهت داده‌اند. نگرانی‌های مربوط به امنیت انرژی، فشار برای کربن‌زدایی و بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی، دوباره نورافکن‌ها را متوجه انرژی هسته‌ای کرده‌اند. در این مطلب، نشریه Hoist این چشم‌انداز در حال تغییر را بررسی می‌کند.
نویسنده: تحریریه Hoist
۱۵ اوت ۲۰۲۵
دقت در جابه‌جایی، پیش‌شرط هر پروژه هسته‌ای
راهکارهای بالابری دقیق (Precision Lifting Solutions) در تمام مراحل ساخت، تعمیر و ازکاراندازی نیروگاه‌های هسته‌ای نقشی حیاتی دارند.
در سراسر اروپا، کشورها در حال بازنگری راهبردهای هسته‌ای خود هستند. در ماه مه ۲۰۲۵، بلژیک رسماً قانون سال ۲۰۰۳ خود را که حذف تدریجی انرژی هسته‌ای را الزام می‌کرد، لغو نمود؛ اقدامی نمادین اما واقعی که نشان‌دهنده تغییر سیاست‌ها در سراسر اتحادیه اروپا است. کشورهایی مانند فرانسه، سوئد و هلند برنامه‌های هسته‌ای خود را توسعه می‌دهند. حتی انگلستان – که پیش‌تر رویکردی محتاطانه و حدوسط داشت – بار دیگر تعهد خود را به انرژی هسته‌ای به عنوان ستون راهبرد انرژی آینده‌ی خود اعلام کرده است.
امانوئل بروتن (Emmanuel Brutin)، مدیرکل nucleareurope – نهادی که از بخش هسته‌ای در برابر نهادهای اروپایی نمایندگی می‌کند – می‌گوید:
«در کل، این روند بسیار هیجان‌انگیز است. ما شاهد افزایش علاقه کشورهای عضو اتحادیه اروپا نسبت به انرژی هسته‌ای هستیم. در حال حاضر حدود ۱۲ کشور عضو اتحادیه، نیروگاه‌های هسته‌ای فعال دارند که در مجموع حدود ۱۰۰ گیگاوات برق هسته‌ای تولید می‌کنند؛ یعنی تقریباً ۲۴٪ از برق اتحادیه اروپا.»
بازگشت انگلیس به بازی: Hinkley Point C
نیروگاه Hinkley Point C در سامرست، نخستین نیروگاه هسته‌ای است که در بریتانیا طی بیش از دو دهه ساخته می‌شود.
ناتان پاترسون (Nathan Paterson)، مدیر ارشد برنامه‌های زنجیره تأمین در World Nuclear Association، نیز بر این همگرایی جدید تأکید دارد:
«چند سال پیش، موانع ضد‌هسته‌ای بسیاری وجود داشت که پیشرفت سیاست‌های صنعتی در کشورهای اروپایی را دشوار می‌کرد. اما اکنون همدلی و همکاری بسیار بیشتری در میان کشورها می‌بینیم.»
به گفته پاترسون، در سال‌های گذشته تمرکز سیاست‌گذاران روی خروج از نیروگاه‌های هسته‌ای و مدیریت پسماند بود، اما امروز توجه دوباره به ساخت نیروگاه‌های جدید بازگشته است؛ به‌ویژه به دلیل نگرانی درباره‌ی امنیت انرژی و افزایش تقاضا برای انرژی پاک. طبق برآورد کمیسیون اروپا، تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۴۱ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری برای توسعه و نوسازی نیروگاه‌های هسته‌ای نیاز است.
بروتن توضیح می‌دهد:
«ساخت نیروگاه‌های جدید هزینه اولیه بالایی دارد، اما تمدید عمر نیروگاه‌های موجود بهترین نوع سرمایه‌گذاری است؛ چون باعث حفظ سطح معقول هزینه انرژی می‌شود.»
چشم‌انداز در حال تغییر اروپا
اروپا در حال تجربه‌ی یک چرخش استراتژیک عمیق در سیاست انرژی است. پس از سال‌ها تردیدهای سیاسی و نظارتی، جنگ اوکراین و جهش قیمت انرژی توجه‌ها را بار دیگر به استقلال و تاب‌آوری انرژی معطوف کرده‌اند. انرژی هسته‌ای که حدود ۴۰٪ از برق بدون کربن اتحادیه اروپا را تأمین می‌کند، اکنون بار دیگر به عنوان بازیگر کلیدی در آینده انرژی قاره مطرح است.
نمونه‌های متعددی از این تغییر رویکرد در سراسر اروپا دیده می‌شود:
- در فرانسه برنامه ساخت شش راکتور جدید از مدل EPR2 آغاز شده است.
- سوئد محدودیت‌های ساخت نیروگاه جدید را لغو کرده است.
- لهستان در حال راه‌اندازی نخستین راکتور خود است و ایتالیا نیز بحث‌های جدی پیرامون بازگشت به هسته‌ای دارد.
بروتن می‌گوید:
«اگر واقعاً جدی درباره‌ی تحقق هدف خنثی‌سازی کربن تا ۲۰۵۰ هستیم، انرژی هسته‌ای بخش ضروری این مسیر است.»
پاترسون نیز اضافه می‌کند:
«حتی کشورهایی مانند دانمارک که سال‌ها مخالف انرژی هسته‌ای بودند، اکنون تا حدودی دیدگاه خود را تغییر داده‌اند. در شمال اروپا، به‌ویژه در سوئد و فنلاند، پتانسیل رشد قابل‌توجهی در ۵ تا ۱۰ سال آینده وجود دارد.»
نوآوری در فناوری و مدیریت پسماند
بریتانیا انرژی هسته‌ای را به‌عنوان ابزاری کلیدی برای دستیابی به اهداف کربن صفر و ثبات بلندمدت انرژی می‌بیند. پروژه‌های جدیدی مانند Sizewell C با حمایت دولت در حال اجراست و ابتکار Great British Nuclear (GBN) برای تسریع در صدور مجوزها و جذب سرمایه‌گذاری خصوصی راه‌اندازی شده است.
در فنلاند، پروژه Onkalo به‌عنوان نخستین مرکز دائمی دفن پسماند هسته‌ای در جهان در حال آغاز بهره‌برداری است؛ سایتی که در عمق ۴۳۳ متری زیر سطح زمین، پسماند را تا صد هزار سال ذخیره می‌کند. بروتن از آن به‌عنوان نقطه‌عطفی جهانی یاد می‌کند:
«این پروژه نشان می‌دهد اروپا توان انجام کارهای واقعاً شگفت‌انگیزی را دارد.»
در همین حال، فناوری راکتورهای کوچک مدولار (SMR) نیز به‌سرعت توسعه می‌یابد. این نوع راکتورها می‌توانند برای تأمین برق یا گرما در مقیاس محلی به‌کار روند. همکاری اخیر Oklo با KHNP کره جنوبی در ماه مه، نشانه‌ای از حرکت بین‌المللی به سوی طراحی‌های فشرده‌تر و کارآمدتر است.
در بریتانیا نیز طراحی‌های Holtec SMR‑300 و GE Hitachi BWRX‑300 در حال ارزیابی هستند و راکتور SMR رولزرویس وارد گام دوم بررسی‌های سازمان نظارتی شده است.
طول عمر محدود، اما قابل تمدید
با وجود مزایای کم‌کربن بودن و پایداری بلندمدت، انرژی هسته‌ای با چالش‌هایی همچون هزینه‌های بالا، تأخیرهای طولانی و نظارت‌های پیچیده مواجه است. برای مثال، ساخت نیروگاه Olkiluoto 3 فنلاند بیش از ده سال به تأخیر افتاد و از بودجه فراتر رفت.
در بریتانیا نیز تأخیر در Hinkley Point C نگرانی‌هایی درباره‌ی هزینه و ایمنی ایجاد کرده است.
در این میان، موضوع ازکاراندازی (Decommissioning) نیروگاه‌های قدیمی، عرصه‌ای است که صنعت لیفتینگ نقش مهم‌تری می‌یابد. شرکت‌هایی مانند NKM Noell سال‌ها در ارائه سیستم‌های بالابر ویژه محیط‌های هسته‌ای پیشرو بوده‌اند. سیستم‌های آن‌ها برای عملکرد مطمئن در شرایط پرتشعشع با کنترل از راه دور و ایمنی بسیار بالا طراحی شده‌اند.
پاترسون توضیح می‌دهد که عملیات نوسازی شامل تعویض قطعات سنگین مانند درپوش محفظه فشار راکتور است و این فعالیت‌ها مستلزم جابه‌جایی‌های دقیق و ایمن هستند.
بروتن می‌افزاید:
«در ابتدا نیروگاه‌ها برای ۴۰ سال طراحی شده بودند، اما امروز بسیاری تا ۶۰ سال ادامه فعالیت می‌دهند و حتی درباره تمدید تا ۸۰ سال نیز صحبت می‌شود.»
در عین حال، پس از پایان عمر مفید، آغاز روند ازکاراندازی امری حیاتی است تا سطح تشعشع به حد ایمن برسد. در بریتانیا، سازمان Nuclear Decommissioning Authority (NDA) روند انهدام نیروگاه‌هایی مانند Dungeness A و Hunterston B را نظارت می‌کند. طبق داده‌های رسمی، در سال ۲۰۲۳ راکتور ۳ نیروگاه Hunterston B کاملاً تخلیه و راکتور ۴ در حال انجام است.
در همه این فرایندها، راهکارهای لیفتینگ دقیق و ایمن – از جرثقیل‌های محافظت‌شده تا بالابرهای ماژولار – برای جابه‌جایی قطعات و پسماند رادیواکتیو ضروری هستند.
ایمنی در اولویت
نگرش عمومی به انرژی هسته‌ای در اروپا و بریتانیا همواره دوگانه بوده است. حوادثی چون فاجعه فوکوشیما نگرانی‌ها درباره ایمنی را تشدید کرد، اما بروتن تأکید می‌کند:
«در اروپای غربی هرگز حادثه بزرگ هسته‌ای رخ نداده است. ما کاملاً تحت مقررات سختگیرانه فعالیت می‌کنیم و تبادل دانش و بازبینی متقابل بین نیروگاه‌ها انجام می‌شود.»
اگرچه گروه‌های زیست‌محیطی همچنان نگرانی‌هایی درباره پسماند دارند، اما افکار عمومی نسبت به قبل مثبت‌تر شده است. بروتن می‌گوید در کشورهایی چون لهستان، مجارستان و فنلاند حمایت از انرژی هسته‌ای به رکوردهای تاریخی رسیده است:
«در لهستان حدود ۹۰٪ مردم موافق هستند و در فنلاند فقط ۶٪ مخالف.»
انرژی هسته‌ای نه‌تنها امنیت انرژی، بلکه انرژی بدون کربن فراهم می‌کند. طبق داده‌های World Nuclear Association، بیش از ۸۰٪ انرژی جهان هنوز از سوخت‌های فسیلی (نفت، گاز، زغال‌سنگ) تأمین می‌شود. بروتن توضیح می‌دهد:
«مزیت اصلی هسته‌ای این است که برق پایدار و بدون نوسان تولید می‌کند؛ چیزی که انرژی‌های تجدیدپذیر به‌دلیل وابستگی به شرایط آب‌وهوا از آن بی‌بهره‌اند.»
به این ترتیب، نیروگاه‌های هسته‌ای می‌توانند پایه بار (Base Load) شبکه را تأمین و نوسانات تولید انرژی خورشیدی و بادی را جبران کنند. او تأکید می‌کند که حتی در کشورهایی مانند آلمان که نیروگاه‌های خود را تعطیل کرده‌اند، نیاز به برق هسته‌ای از دیگر کشورها ادامه دارد.
پاترسون نیز یادآور می‌شود که پایداری واقعی به فرآیندهای ساخت و نگهداری نیز بستگی دارد، نه فقط به محصول نهایی. بنابراین، پایداری در عملیات لیفتینگ هسته‌ای به معنای کاهش ردپای کربن تجهیزات، استفاده مجدد از مواد و طراحی ماشین‌آلات با راندمان انرژی بالاتر است.
شرکت‌های تولیدکننده جرثقیل و بالابر اکنون با اجرای ارزیابی چرخه عمر (LCA)، عملکرد زیست‌محیطی محصولاتشان را بهبود می‌دهند.
لیفتینگ در خدمت انرژی هسته‌ای
احیای انرژی هسته‌ای تأثیر چشمگیری بر صنعت بالابری و جابه‌جایی مواد داشته است. این حوزه از مرحله ساخت نیروگاه تا نگهداری و تخریب، نقشی حیاتی ولی کمتر دیده‌شده دارد. نصب راکتورها، جابه‌جایی پسماندها، حمل بخش‌های بتنی عظیم و سرویس تجهیزات توربین از جمله کاربردهای کلیدی هستند.
این عملیات معمولاً به جرثقیل‌های سفارشی و اصلاح‌شده نیاز دارد؛ شامل جرثقیل‌های سقفی با کنترل دقیق بار، بالابرهای محافظ‌دار برای ایمنی پرتوها و سامانه‌های گنتری ماژولار. فناوری‌های اتوماسیون و کنترل از راه دور نیز برای کار در شرایط پرتشعشع اهمیت روزافزونی پیدا کرده‌اند.
پاترسون می‌گوید:
«ظرف پنج تا ده سال آینده، حجم پروژه‌های هسته‌ای در اروپا حدود پنج برابر می‌شود. اگر همه بخش‌های زنجیره تأمین از ابتدا درگیر شوند، ظرفیت صنعتی کافی برای پاسخ‌گویی وجود خواهد داشت.»
شرکت‌هایی چون Konecranes، NKM Noell و دیگر تولیدکنندگان، نوآوری را برای پاسخ به نیازهای در حال تحول بخش هسته‌ای تسریع داده‌اند.
برای نمونه:
- Konecranes اخیراً یک جرثقیل سفارشی ۱۲۵ تنی شامل یک بالابر کمکی ۱۵ تنی و جرثقیل دوترولی بالا‌رو به پروژه Natrium Reactor شرکت TerraPower در وایومینگ آمریکا تحویل داد.
- STS Bespoke Handling Equipment سامانه‌ای برای واژگونی ازراه‌دور بشکه‌های پسماند هسته‌ای توسعه داده که ایمنی و بهره‌وری را بهبود می‌دهد.
- شرکت Henan Mine نیز یک جرثقیل سقفی ۵۵۰ تنی دوپل و دولاین طراحی کرده که با سیستم کنترل سرعت فرکانسی کامل، بهره‌وری انرژی و عملکرد زیست‌محیطی را بهبود بخشیده است.
آینده‌ای هسته‌ای
آینده انرژی هسته‌ای در اروپا و بریتانیا محتاطانه اما امیدبخش است. با فشار برای تحقق اهداف اقلیمی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، انرژی هسته‌ای راهکاری اثبات‌شده و کم‌انتشار برای تأمین پایدار برق محسوب می‌شود.
بروتن نتیجه می‌گیرد:
«آینده مطمئناً درخشان است. ما در اروپا یکی از معدود زنجیره‌های تأمین کاملاً بومی را برای رسیدن به انرژی خالص صفر داریم.»
این مأموریت تحت عنوان Net Zero Nuclear توسط World Nuclear Association هدایت می‌شود و هدف آن سه‌برابر کردن ظرفیت هسته‌ای جهانی تا سال ۲۰۵۰ است.
در این مسیر، صنعت لیفتینگ نقشی اساسی دارد — از ساخت راکتورهای جدید تا انهدام سازه‌های قدیمی و آزمایش طراحی‌های نو. این صنعت بازوی قدرتمند و بی‌صدا در پسِ احیای جهانی انرژی هسته‌ای است.
منبع
